Διαβάζεις αυτό το εξαιρετικό άρθρο του καθηγητή Στίβεν Γκρίνμπλατ στους NYT και σχεδόν δεν το πιστεύεις: είναι δυνατόν ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ να περιέγραψε με τόση ακρίβεια πριν από πέντε αιώνες αυτό που ζούμε σήμερα; Η απάντηση είναι ναι. Το πιο κατατοπιστικό εγχειρίδιο για να καταλάβουμε τις αμερικανικές εκλογές (και ασφαλώς πολλές από αυτές που έγιναν στην Ευρώπη και άλλες που θα έρχονται) είναι ο «Ριχάρδος Γ’».

Το κεντρικό ερώτημα που θέτει σε αυτό το σπουδαίο του έργο ο μεγάλος βάρδος είναι ένα: πώς είναι δυνατόν ένα ισχυρό βασίλειο να καταλήξει στα χέρια ενός ψυχοπαθούς; Ο μηχανισμός δεν είναι απλός, απαιτείται ένας συνδυασμός παραγόντων που θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε με την τέλεια καταιγίδα. Το σημαντικό, πάντως, είναι να καταλάβουμε πως δεν είναι και αδύνατον. Κατ’ αρχάς, αυτοί που διευκολύνουν την άνοδο στην εξουσία ενός ανθρώπου του οποίου η ακαταλληλότητα είναι προφανής μπορούν να διαχωριστούν σε διάφορες κατηγορίες. Για παράδειγμα, είναι αυτοί που πιστεύουν ότι «όλα θα περάσουν, αυτό που ζούμε δεν είναι παρά μια θύελλα στο ποτήρι». Επειτα είναι εκείνοι που ξεχνούν πόσο κακός είναι ο Ριχάρδος κι εκείνοι που υποδέχονται την τρέλα του ως κάτι φυσικό. Ακόμη, εκείνοι που τρέμουν τη βία κι εκείνοι που πιστεύουν ότι θα επωφεληθούν από την άνοδό του στην εξουσία. Αλλά κι εκείνοι που παρατηρούν τις κινήσεις του με μια ανεύθυνη ευχαρίστηση, σαν να παρακολουθούν κάποιο σόου κι όχι να ζουν την πραγματικότητα.

Ο Σαίξπηρ βάζει τον Ριχάρδο του να γίνεται βασιλιάς χάρις σε μια «εκλογή», στην οποία η πλειοψηφία δεν είχε εκφραστεί αλλά είχε παραμείνει σιωπηλή. Και το κάνει –γράφει ο αμερικανός καθηγητής– για να δείξει ότι η αποτυχία μπορεί να συλλογική: να είναι η «αποτυχία ενός ολόκληρου έθνους». Συμπέρασμα; «Ο Σαίξπηρ έχει μια μοναδική ικανότητα να ξεπερνά την εποχή του, να απευθύνεται σε εμάς άμεσα. “Μη νομίζετε ότι δεν μπορεί να συμβεί”, μοιάζει να μας λέει. “Μην μένετε σιωπηλοί”». Θα τον ακούσουν οι ψηφοφόροι;

[Φωτογραφία: O Ριχάρδος Γ’ με τον υπέροχο Κέβιν Σπέισι στην παράσταση του Σαμ Μέντες]

Ποιος ξέρει, ίσως σε μερικά χρόνια μπορεί και αυτός ο πίνακας να βρίσκεται στα βιβλία τέχνης. Η πρόθεση του δημιουργού του, πάντως, είναι ίδια με εκείνου από τον οποίο εμπνεύστηκε το έργο του: η αποτύπωση της φρίκης του πολέμου σε μια ισοπεδωμένη πόλη. Η πρώτη, η αυθεντική, ήταν η Γκερνίκα: η ισπανική πόλη που ισοπέδωσε η αεροπορία του Χίτλερ όταν το ζήτησε ο δικτάτορας Φράνκο. Η δεύτερη είναι το Χαλέπι, η πόλη της Συρίας που, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, μπορεί και να μην υπάρχει ως το τέλος του χρόνου.

Ο πορτογάλος εικαστικός Βάσκο Γκαργκάλο βασίστηκε στο αριστούργημα του Πικάσο για να παρουσιάσει τη «Χαλενίκα». «Οταν σκέφτομαι ένα εμφύλιο πόλεμο, το μυαλό μου πηγαίνει πάντοτε στη Γκερνίκα», εξήγησε ο ίδιος στο Buzzfeed. «Εμπνεύστηκα από τον Πικάσο αλλάζοντας ελαφρώς τις φιγούρες για να εικονίσω τα πρόσωπα και τα σύμβολα του εμφύλιου πολέμου της Συρίας – από τον Μπασάρ αλ Ασαντ ως τους πρόσφυγες».

Κάπως έτσι, το φάντασμα της «Γκερνίκα» παίρνει στη «Χαλενίκα» τη μορφή του σύρου δικτάτορα, ενώ στο χέρι του δεν κρατάει ένα κερί αλλά έναν δυναμίτη. Η γυναίκα που στον αυθεντικό πίνακα τρέχει για να ξεφύγει, γίνεται εδώ μια πρόσφυγας που προσπαθεί να φτάσει στην Ευρώπη. Το τρομαγμένο άλογο που συμβόλιζε τον ισπανικό λαό, έχει το πρόσωπο του Μπαράκ Ομπάμα και των Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ το χέρι που στον πίνακα του Πικάσο κρατάει το όπλο, στο έργο του Γκαργκάλο συμβολίζει την αντίσταση της πόλης του Χαλεπίου. Κι ο ταύρος του αυθεντικού πίνακα, σύμβολο του φασισμού; Αυτός πήρε τη μορφή του ρώσου προέδρου, Βλαντίμιρ Πούτιν.

Αποτύπωση της φρίκης, ναι. Αλλά και πολιτικό σχόλιο.

Οι πιθανότητες νίκης είναι μηδαμινές. Κι όμως, διεκδικεί την εκλογή της το ίδιο. Επιπλέον, ξέρει ότι εάν δεν νικήσει, η ζωή της θα διατρέξει κίνδυνο. Κι όμως, χθες χαιρέτησε τα τέσσερα παιδιά της στην περιφέρεια του Ελσίνκι για να επιστρέψει στο μέρος απ’ όπου το έσκασε όταν ήταν μικρή. Επιστρέφει στη Σομαλία επειδή θέλει να γίνει πρόεδρος μιας χώρας που υπάρχει και δεν υπάρχει. Τη δική της. Αυτή, μια πρόσφυγας που έμαθε να γράφει στα 14 της χρόνια στη Φινλανδία. Αυτή που τώρα, έπειτα από δύο πτυχία, ολοκληρώνει ένα μάστερ για τη δημόσια διοίκηση στο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ.

Αυτή, γράφει η Corriere della Sera, είναι η Φαντουμό Νταγίμπ. Μια 44χρονη γυναίκα που έχει εργαστεί ως μοντέλο και ως νοσοκόμα, αλλά και στους καταυλισμούς του ΟΗΕ στη Λιβερία, όπου εκπόνησε προγράμματα αρωγής για τις γυναίκες στην Αφρική που είναι φορείς του AIDS. Το έσκασε από τον πόλεμο πριν από τριάντα χρόνια και στον πόλεμο επιστρέφει. Με έναν σκοπό: να αλλάξει τη χώρα της. Με ποιον τρόπο; Κάνοντας να καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων τους ακραίους ισλαμιστές, θέτοντας τέλος στην κλειτοριδεκτομή και καταπολεμώντας τη διαφθορά.

Αφελής; Οι αφελείς δεν φοβίζουν, υπενθυμίζει η ιταλική εφημερίδα σε αυτό το φορτισμένο συναισθηματικά κείμενο. Η Φαντουμό Νταγίμπ, όμως, φοβίζει. Γιατί από τότε που ανακοίνωσε την υποψηφιότητά της δέχεται απειλές. Αλλά η ίδια δεν φοβάται. «Για μένα οι απειλές», είχε δηλώσει πρόσφατα στο CNN, «είναι φιλοφρονήσεις». Πρόεδρος μπορεί να μην γίνει. Είναι όμως πάντα μια γενναία γυναίκα.

[Φωτογραφία: Η 44χρονη Φαντουμό Νταγίμπ. Από την ασφάλεια της Φινλανδίας στους κινδύνους της Σομαλίας]

Το αγαπημένο σας βάζο γίνεται θρύψαλα και ο 8χρονος γιος σας σάς λέει ότι φταίει η γάτα. Και το ερώτημα που τίθεται, σημειώνει το Sciencemag, είναι το εξής: λέει αλήθεια ή ψέματα; Μην προσπαθήσετε να μαντέψετε, γιατί πιθανότατα θα κάνετε λάθος. Αυτό τουλάχιστον λένε τα στοιχεία από 45 πειράματα στα οποία εμπλέκονται περισσότερα από 10.000 παιδιά και οι γονείς τους: αν και αυτοί οι τελευταίοι πιστεύουν ότι ξέρουν πότε το παιδί τους λέει ψέματα με σκοπό να τους παραπλανήσει, στην πραγματικότητα μόνο το 47% πέφτει μέσα.

Το αποτέλεσμα, λένε οι ερευνητές, δεν θα ήταν πολύ καλύτερα εάν οι γονείς απαντούσαν στην τύχη. Τα ευρήματα ενισχύουν επίσης μια παλιά υπόθεση: τα παιδιά γίνονται καλύτεροι ψεύτες όσο μεγαλώνουν. Κι αυτοί που έχουν περισσότερες πιθανότητες να καταλάβουν πότε ψεύδονται δεν είναι οι γονείς αλλά οι κοινωνικοί λειτουργοί και οι δάσκαλοί τους. Οι συντάκτες της μελέτης επισημαίνουν ότι η έρευνά τους είναι μια μετα-ανάλυση, που συνδυάζει τα ευρήματα πολλών επιστημονικών μελετών, οι οποίες διαφέρουν ακόμη και σε επιστημονική μεθοδολογία.

Το αποτέλεσμα, πάντως, δεν αλλάζει: τα παιδιά είναι μικροί Μινχάουζεν. Και είναι κακό αυτό; Οχι απαραίτητα. Γιατί, όπως έλεγε και ο Λουίς Μπουνιουέλ, το ψέμα είναι ο μοναδικός τρόπος για να φτάσεις στην αλήθεια.