Λένε πως «η επιτυχία έχει πολλούς γονείς, αλλά η αποτυχία είναι ορφανή». Εκτός αν μιλάμε για τον αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος διεκδικεί τον τίτλο του μοναδικού «γονέα» στην επίτευξη της συμφωνίας για εκεχειρία στη Γάζα – παρότι πολλές χώρες, αλλά και προσωπικότητες, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη σχετική συμφωνία.

Χωρίς συλλογική προσπάθεια, αλλά και χωρίς την ηγεσία του αμερικανού προέδρου, ο οποίος μετά από πολλές λανθασμένες πρωτοβουλίες άσκησε τελικά την σωστή πίεση στον ισραηλινό Μπενιαμίν Νετανιάχου προς μια στρατηγική υποχώρηση, η συμφωνία δεν θα ήταν δυνατή, όπως επισημαίνει ανάλυση του Guardian.

Σημείο καμπής ήταν μια συνάντηση στη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, μετά την μνημειώδη (όχι με την καλή έννοια) ομιλία του στην ολομέλεια. Σε εκείνη τη συνάντηση, που διοργάνωσαν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ο Τραμπ παρουσίασε για πρώτη φορά το σχέδιο των 20 σημείων, μπροστά σε μια ομάδα εκπροσώπων αραβικών και μουσουλμανικών κρατών που θα παίξουν ρόλο σε κάθε πιθανό πλάνο σταθεροποίησης στη Γάζα.

Οπως αναφέρει Με τη βοήθεια του γαμπρού του, Τζάρεντ Κούσνερ, και του πρώην πρωθυπουργού της Βρετανίας, Τόνι Μπλερ, ο Τραμπ είχε πειστεί να αλλάξει γνώμη σε δύο κρίσιμα ζητήματα – στην ιδέα του να εκτοπίσει τους Παλαιστινίους από τη Γάζα για την ανοικοδόμησή της «νέας Ριβιέρας της Μέσης Ανατολής», και στο σχέδιο των Ισραηλινών να αναλάβουν τη διοίκηση της περιοχής.

Οι συνομιλητές του τον έπεισαν ότι τα σχέδια για το μέλλον της Γάζας ήταν κρίσιμης σημασίας στις διαπραγματεύσεις για κατάπαυση του πυρός. Ο Μπλερ του εξήγησε ότι η Χαμάς δεν θα τα παρατήσει αν οι Ισραηλινοί δεν φύγουν από τη Γάζα, και ότι οι Ισραηλινοί δεν θα σταματήσουν την κατοχή της αν η Χαμάς δεν δεσμευθεί να μείνει εκτός της παλαιστινιακής διοίκησης. Το κλειδί ήταν η σύνθεση της μελλοντικής κυβέρνησης της Γάζας.

Αυτή η αλλαγή της στρατηγικής του Τραμπ διευκόλυνε τα αραβικά κράτη να ασκήσουν πολιτική πίεση στη Χαμάς για διαπραγματεύσεις, καθώς μπορούσαν πλέον να υποδείξουν μια οδό προς μια παλαιστινιακή κρατική υπόσταση – απαραίτητη προϋπόθεσή τους για τη συμφιλίωση όλων με το Ισραήλ. Παράλληλα, τα αραβικά βασίλεια της Μέσης Ανατολής συμφώνησαν να πιέσουν τη Χαμάς ώστε να αποσυρθεί από τη Λωρίδα της Γάζας και να αφοπλιστεί.

Διπλωμάτης που συμμετείχε στις προσπάθειες να μεταπεισθεί ο αμερικανός πρόεδρος λέει στον Guardian: «Ο κόσμος δεν είναι πρόθυμος να το πιστέψει, αλλά το πλεονέκτημα του Τραμπ είναι ότι μόλις αποφασίσει να κάνει κάτι, είναι σαν οδοστρωτήρας – δεν υποχωρεί με τίποτα. Και πραγματικά άσκησε πίεση στους Ισραηλινούς».

Η διάθεσή του απέναντί τους είχε ήδη αλλάξει μετά από τη μονομερή απόφαση του Νετανιάχου να βομβαρδίσει τη Ντόχα στις 9 Σεπτεμβρίου, με την ξεκάθαρη πρόθεση να δολοφονήσει τους διαπραγματευτές της Χαμάς. Ο Τραμπ δεν ρωτήθηκε για την επίθεση και «διέταξε» τον ξεροκέφαλο πρωθυπουργό του Ισραήλ να ζητήσει συγγνώμη και να δεσμευθεί ότι θα σεβαστεί την εθνική κυριαρχία του Κατάρ στο μέλλον.

Ο κομβικός ρόλος των Αράβων

Για να αποκαταστήσει πλήρως τις σχέσεις του με το Κατάρ, το οποίο φιλοξενεί την κύρια αεροπορική βάση των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, ο Τραμπ εξέδωσε έκτακτο προεδρικό διάταγμα που αναφέρει ότι οποιαδήποτε μελλοντική επίθεση στο εμιράτο θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση στις ΗΠΑ. Παράλληλα, με τη διακριτική παρότρυνση των Αράβων, είπε ξεκάθαρα στους Ισραηλινούς ότι δεν θα δεχθεί περαιτέρω προσαρτήσεις στη Δυτική Οχθη – κάτι που δεν έκανε ποτέ ο Τζο Μπάιντεν.

Στόχος των αραβικών κρατών από την αρχή των συζητήσεων στο περιθώριο της συνέλευσης του ΟΗΕ ήταν να εμπλέξουν προσωπικά τον Τραμπ στη διαδικασία ειρήνευσης, χρησιμοποιώντας την πάντα αποτελεσματική μέθοδο της κολακείας. Παράλληλα, του επισήμαναν ότι πραγματικός στόχος του Ισραήλ ήταν η καταστροφή της Γάζας μέσω της ανθρωπιστικής κρίσης που εσκεμμένα προκαλούσαν οι ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Η ιδέα ότι θα ήταν προσωπικά υπεύθυνος –και μάλιστα εγγυητής– του τερματισμού του πολέμου κολάκεψε, όπως αναμενόταν, τον αμερικανό πρόεδρο, με αποτέλεσμα να προσφερθεί για την ανάληψη της προεδρίας του ειρηνευτικού συμβουλίου – του οργάνου που θα επέβλεπε την ανοικοδόμηση της Γάζας. Ουσιαστικά θα έχει τυπικές αρμοδιότητες, αλλά έστω κι έτσι, αυξάνεται η πιθανότητα να παρατείνει την ανάμιξή του στο σχέδιο, τουλάχιστον προς το παρόν.

Συνομιλητές του επισημαίνουν στον Guardian ότι ο Τραμπ άρχισε να αισθάνεται ότι είχε μια σοβαρή ευκαιρία να επιλύσει μια σύγκρουση «διάρκειας 3.000, ή 600 ετών», όπως ανέφερε με τη χαρακτηριστική του ασάφεια – σε αντίθεση με τις αποτυχημένες προσπάθειές του στο μέτωπο του ουκρανικού πολέμου. Παράλληλα, η –αποτυχημένη εκ του αποτελέσματος– εμμονή του να κερδίσει το Νομπέλ Ειρήνης, έπαιξε και αυτή το ρόλο της στην απόφασή του να εμπλακεί προσωπικά.

Ως εκ τούτου, μετά τη δημοσίευση του σχεδίου του, ο Τραμπ όχι μόνο δεν το έβαλε κάτω, αλλά συνέχισε να ασκεί πίεση τόσο στη Χαμάς –προειδοποιώντας την για την εξόντωσή της εάν δεν απελευθέρωνε τους ομήρους με αντάλλαγμα 250 παλαιστίνιους κρατούμενους– όσο και στο Ισραήλ για να μην υπαναχωρήσει στις συζητήσεις υλοποίησης του σχεδίου. Η ταχύτητα και η ορμή έγιναν τα κύρια ζητούμενα στη δεδομένη συγκυρία.

Το κύρος των αράβων διαπραγματευτών που συμμετείχαν στις συνομιλίες της Αιγύπτου, εξασφάλισε την πίεση στη Χαμάς να απελευθερώσει τους ισραηλινούς ομήρους πριν ακόμα αποχωρήσουν οι δυνάμεις του Τελ Αβίβ από ολόκληρη τη Γάζα. Και μόνο η συμμετοχή της οργάνωσης σε –έστω και έμμεσες– διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ, ήταν ένα τόσο πρωτοφανές γεγονός, που οι συμμετέχοντες άρχισαν να διαισθάνονται ότι η συμφωνία ήταν αναπόφευκτη.

Η άφιξη στην Αίγυπτο του εβραϊκής καταγωγής γαμπρού του προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ, του επικεφαλής του γραφείου πληροφοριών του τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, Ιμπραήμ Καλίν, και του πρωθυπουργού του Κατάρ, Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν Αλ Θάνι, επιβεβαίωσε ότι η λύση στις διαπραγματεύσεις ήταν επικείμενη.

Οι διαπραγματευτές της Χαμάς, με επικεφαλής τον ηγέτη της, Χαλίλ αλ-Χάγια, τον Μοχάμεντ αλ-Χίντι, αναπληρωτή γενικό γραμματέα της Ισλαμικής Τζιχάντ, και τον Τζαμίλ Μεζέρ, αναπληρωτή γενικό γραμματέα του Λαϊκού Μετώπου για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης, συζήτησαν τα ονόματα των Παλαιστινίων που θα απελευθερώνονταν, τον μηχανισμό επιστροφής των ισραηλινών ομήρων, και το χρονοδιάγραμμα της αποχώρησης των ισραηλινών στρατευμάτων.

Το αξιοσημείωτο ρίσκο της Χαμάς

Η Χαμάς ενημερώθηκε ότι οι λεπτομέρειες για την επόμενη μέρα στη Γάζα θα διευθετηθούν σε μεταγενέστερη διαπραγμάτευση. Αυτό σημαίνει ότι με την υπογραφή της συμφωνίας, η οργάνωση ρισκάρει να χάσει το αβαντάζ των ομήρων ,και μια πιθανή μελλοντική αποχώρηση του Ισραήλ από τις διαπραγματεύσεις για το μέλλον της Λωρίδας – ή μια εξίσου πιθανή επανάληψη των στρατιωτικών επιχειρήσεών του, με προσχηματική αφορμή.

Ο Νετανιάχου, από την άλλη, έχει απολέσει την αιτία (ή αφορμή) συνέχισης των πολεμικών του επιχειρήσεων, καθώς η απαίτησή του για την επιστροφή όλων των ομήρων θα ικανοποιηθεί. Η συνεχιζόμενη προθυμία του Τραμπ να διατηρήσει την πίεση προς τον ισραηλινό πρωθυπουργό παραμένει κλειδί – και αναγνωρίζεται ακόμα και από τη Χαμάς, που στην ανακοίνωσή της χαρακτηρίζει τον αμερικανό πρόεδρο ως εγγυητή της υλοποίησης του σχεδίου.

Βέβαια, παρά τις δημόσιες διαβεβαιώσεις του Τραμπ σε συνέντευξή του στο Fox News ότι έπεισε τον Νετανιάχου πως «δεν μπορεί να συνεχίσει να πολεμά απέναντι σε όλο τον κόσμο» και ότι «ο Μπίμπι το καταλαβαίνει αυτό πολύ καλά», πηγές κοντά στον ισραηλινό πρωθυπουργό επισημαίνουν ότι η δεύτερη φάση του σχεδίου, που αφορά την πλήρη αποχώρηση των στρατευμάτων από τη Γάζα, ίσως συμβεί μελλοντικά, αλλά δεν σχετίζεται με την υπογραφή της συμφωνίας.

Οι λεπτομέρειες του σχεδίου των 20 σημείων του Τραμπ συζητούνται ήδη από αμερικανούς, ευρωπαίους και άραβες διπλωμάτες αυτή την εβδομάδα, ώστε να διευκρινιστούν οι όροι παράδοσης των όπλων της Χαμάς, ο αποκλεισμός της από μελλοντικές κυβερνήσεις, η αποστολή της διεθνούς ειρηνευτικής δύναμης, η επαναφορά των ροών βοήθειας, και η μελλοντική σύνδεση της Γάζας και της Δυτικής Οχθης ως πυρήνας ενός μελλοντικού παλαιστινιακού κράτους.

Σε αυτές τις συζητήσεις εμφανίστηκαν οι βαθιές διαφορές ανάμεσα στο Ισραήλ από τη μία, και την Ευρώπη και τα αραβικά κράτη από την άλλη. Ελπιδοφόρο σημάδι, όμως, είναι η συμμετοχή αμερικανών αξιωματούχων σε αυτές τις συναντήσεις, που υποδηλώνει ότι η Ουάσινγκτον δεν υποστηρίζει ένα νέο στάτους κβο βασισμένο στη στρατιωτική επιβολή.

Στο επίκεντρο αυτών των συζητήσεων βρίσκεται ο Μπλερ, ο οποίος θα συμμετάσχει στο ειρηνευτικό συμβούλιο, ή στην προσωρινή κυβέρνηση που θα επιβλέπει τους παλαιστίνιους τεχνοκράτες καθώς θα εφαρμόζουν τα σχέδια ανοικοδόμησης. Ο πρώην βρετανός πρωθυπουργός θα χρειαστεί να πείσει τη νέα Παλαιστινιακή Αρχή της Γάζας ότι δεν θα υιοθετήσει μια αποικιοκρατικής φύσης προσέγγιση – αλλά θα πρέπει να έχει πραγματικές αρμοδιότητες για να το επιτύχει.

Οι άραβες ηγέτες της περιοχής επιδιώκουν διαβεβαιώσεις ότι η διεθνής δύναμη σταθεροποίησης που τελικά θα εισέλθει στη Γάζα, θα βρίσκεται υπό την αιγίδα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ – και ότι θα υπάρχει ξεκάθαρο σχέδιο για την αντιμετώπιση της Γάζας και της Δυτικής Οχθης ως μίας ενιαίας πολιτικής οντότητας.

Ενα από τα πιο δύσκολα ζητήματα που δεν επιλύθηκαν στις βιαστικές συνομιλίες της Αιγύπτου είναι ο χρόνος παράδοσης των όπλων της Χαμάς. Η οργάνωση μπορεί να είναι πρόθυμη να παραδώσει τα όπλα της σε μια αρχή υπό αραβικό έλεγχο, ή σε μια παλαιστινιακή πολιτική αστυνομική δύναμη, αλλά σίγουρα όχι στο Ισραήλ. Κάποιοι διπλωμάτες εκτιμούν ότι η Χαμάς ίσως επιλέξει να ακολουθήσει την οδό της πολιτικής, όπως έχει κάνει στο παρελθόν.

Απ’ την άλλη, διπλωμάτες που συμμετείχαν στις συνομιλίες εκφράζουν στον Guardian την πεποίθησή τους ότι η συμφωνία θα μπορούσε να έχει επιτευχθεί πριν από 20 μήνες, καθώς όλα τα δομικά στοιχεία της υπήρχαν και τότε – με μοναδική εξαίρεση την αποφασιστικότητα του Ντόναλντ Τραμπ. Αν ο αμερικανός πρόεδρος είχε πειστεί νωρίτερα να πιέσει το Ισραήλ να μην εξαπολύσει την ολοκληρωτική επίθεση στη Γάζα, η τραγωδία του τελευταίου ενάμιση χρόνου θα είχε αποφευχθεί.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News