Στην οθόνη ανεβοκατεβαίνουν βίντεο. Αλλος δοκιμάζει καλλυντικά, άλλος ρούχα, άλλος γκατζετάκια, άλλος απορρυπαντικά. Μια ατέλειωτη αλυσίδα με επιλογές που σου προτείνονται, πράγματα που μπορείς να έχεις κι εσύ. Και η αλήθεια είναι ότι θέλεις να τα έχεις.

Εύκολο. Ολα όσα βλέπεις στο TikTok τα αγοράζεις με ένα κλικ. Συχνά βρίσκεται στο κάτω μέρος της οθόνης του κάθε βίντεο και σου λέει «άμεση αγορά». Θέλεις διακαώς να κάνεις το κλικ. Το μόνο που σε κρατάει είναι ο μισθός που τελειώνει και η ΔΕΗ που πρέπει να πληρωθεί μέχρι το τέλος του μήνα.

Καμια φορά, βέβαια, δεν σε συγκρατεί ούτε αυτό. Κάνεις το κλικ και αποκτάς εκείνη την κρέμα που μια κοπελίτσα λέει ότι τη φοράει έναν μήνα και δεν πιστεύει πόσο έχει μειώσει τους μαύρους κύκλους κάτω από τα μάτια της. Ή το καθαριστικό που κάποιος υπόσχεται ότι διαλύει το πουρί της τουαλέτας. Ειδικά όταν ένα προϊόν γίνεται viral στην πλατφόρμα, ξεπουλάει περισσότερο και από ζεστό καρβέλι.

Το «TikTok με έκανε να το αγοράσω» (TikTok make me buy it), που είναι μια από τις πιο δημοφιλείς τάσεις, κουβαλά στο ράφι του εκατοντάδες καταναλωτικά αγαθά, τα οποία οι χρήστες ανέδειξαν σε κάτι που αξίζει να αποκτήσεις. Ασφαλώς, έπεσα και εγώ στην παγίδα, γεμίζοντας το ντουλάπι του μπάνιου μου με ένα σωρό μπουκαλάκια των οποίων την ύπαρξη πριν αγνοούσα. Και διαπίστωσα, εκ των υστέρων ασφαλώς, ότι χάλασα πολύ περισσότερα από όσα χαλούσα πριν η ξελογιάστρα πλατφόρμα μπει στη ζωή μου. Δεν νομίζω ότι είμαι η μόνη που έπεσε στην παγίδα.

Τα καλλυντικά είναι από τα πιο δημοφιλή προϊόντα στο TikTok και από εκείνα που έχουν ωφεληθεί περισσότερο από τη διαφήμιση που λαμβάνουν εκεί μέσα. Αλλά κάθε προϊόν, κάθε εταιρεία που το πλασάρει, μεγάλη η μικρή, μπορεί εκεί να βρει αγοραστές που δεν φαντάζεται. Ακόμα και πολύ μικρές εταιρείες έχουν μια αξιοσημείωτη πελατεία λόγω της δυναμικής του προφίλ τους, την οποία φροντίζουν ανά διαστήματα να καλοπιάνουν, κάνοντας ευχαριστήρια βίντεο και δείχνοντας τα πακέτα με τις παραγγελίες να στοιβάζονται στους μικρούς χώρους που έχουν ως έδρες.

Προφανώς, τα κοινωνικά δίκτυα άλλαξαν τον τρόπο που καταναλώνουμε – και αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο. Εχει αναλυθεί πολλάκις το πώς οι influencers και οι διαμορφωτές περιεχομένου έχουν καθοδηγήσει την καταναλωτική μας συμπεριφορά. Οι ειδικοί στο μάρκετινγκ έχουν εξηγήσει τα χαρακτηριστικά αυτής της νέας εποχής με όρους όπως «αξιοπιστία της πηγής». Η οποία μας κινητοποιεί να αγοράσουμε προϊόντα, αναλόγως με το πόσο έμπιστο θεωρούμε εκείνον που τα πλασάρει από το προφίλ του. Αν ταυτιστούμε μαζί του, τόσο πιο εύκολα θα θεωρήσουμε ότι η γνώση του είναι αξιόπιστη, και το πιθανότερο είναι ότι θα βάλουμε το χέρι στην τσέπη για να κρατήσουμε στα χέρια μας αυτό που κρατάει και εκείνος.

Η σύνδεση με τους δημιουργούς περιεχομένου, που οδηγεί τον θεατή σε κατανάλωση, υπάρχει σε όλα τα δημοφιλή κοινωνικά δίκτυα, αλλά για κάποιο λόγο το TikTok ασκεί τη μεγαλύτερη καταναλωτική επιρροή πάνω σου. Αναλόγως της τάσης και των προτιμήσεων σου, υποκύπτεις πιο εύκολα στο προϊόν που κάποιος εκεί μέσα δοκιμάζει και σου λέει τη γνώμη του γι’ αυτό.

Είναι, άραγε, η αμεσότητα; Είναι το βίντεο; Είναι η ποσότητα; Οι ειδικοί και πάλι απαντούν ότι ναι, όλα αυτά παίζουν ρόλο. Μιλάμε για χιλιάδες μικρά βίντεο που εναλλάσσεις σε χρόνο ρεκόρ. Και όταν ο αλγόριθμος καταλαβαίνει τι σου αρέσει, σου το προσφέρει γενναιόδωρα μέχρι να μπουκώσεις. Μέχρι να πειστείς ότι αυτό που βλέπεις είναι το καλύτερο προϊόν του κόσμου. Καμιά φορά αρχίζεις να αμφιβάλλεις και για τα πλέον αυτονόητα. Αρχίζεις και παραμυθιάζεις το μυαλό σου για πράγματα που είναι εξόφθαλμα ανοησίες, ακόμα και εν δυνάμει επικίνδυνα.

Για να φέρω ένα παράδειγμα, κάποτε ο αλγόριθμος του TikTok έφερε μπροστά μου κάτι σταγόνες για τα μάτια, οι οποίες διατείνονταν ότι αλλάζουν το χρώμα τους. Από καστανά τα κάνουν πράσινα και από πράσινα, γαλάζια. Αν το δει κανένας οφθαλμίατρος αυτό, θα σου πει «αν θες να τυφλωθείς, πάρε το». Και όμως, ανάμεσα στα σχόλια υπήρχαν χρήστες που πραγματικά ενδιαφέρονταν να το πάρουν και ρωτούσαν πώς λειτουργεί, αν το έχει δοκιμάσει κανείς και τι χρώμα μάτια έχει τώρα. Είμαι σίγουρη ότι κάποιοι πήραν το ρίσκο να ρίξουν μερικές σταγόνες στα μάτια τους περιμένοντας ότι θα τα αλλάξουν, όπως αλλάζουν το χρώμα των μαλλιών τους. Αγνόησαν τις προειδοποιήσεις επειδή η επιθυμία να δοκιμάσουν το συγκεκριμένο προϊόν ήταν πιο δυνατή από τη λογική.

Οπως έχει πει ο γερμανός ψυχαναλυτής Εριχ Φρομ, η κατανάλωση είναι ουσιαστικά η ικανοποίηση τεχνητά προκαλούμενων φαντασιώσεων. Και όπως έχει πει ο καναδός επικοινωνιολόγος Μάρσαλ Μακ Λούαν, η σύγχρονη Κοκκινοσκουφίτσα, που έχει ανατραφεί με τον ήχο της διαφήμισης, δεν έχει καμία αντίρρηση να φαγωθεί από τους λύκους.

Η Κοκκινοσκουφίτσα των ημερών μας θα φαγωθεί από το TikTok.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News