Ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός για την περίοδο 2028-2043 δεν είναι απλώς μια λογιστική καταγραφή δαπανών και κονδυλίων. Είναι το πολιτικό και οικονομικό σχέδιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης για τα επόμενα χρόνια. Με άλλα λόγια, η διαπραγμάτευση που βρίσκεται σε εξέλιξη στις Βρυξέλλες μάς αφορά και μάλιστα πολύ. Διότι, πολύ απλά, τα κράτη-μέλη της ΕΕ –και δη για χώρες όπως η Ελλάδα– εξαρτώνται σημαντικά από τις κοινοτικές ροές.

Στις 16 Ιουλίου η Κομισιόν παρουσίασε, λοιπόν, την πρότασή της για τον νέο προϋπολογισμό της ΕΕ, ύψους σχεδόν 2 τρισ. ευρώ, ο οποίος έτυχε αρνητικής υποδοχής από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ). «Σίγουρα δεν πρόκειται για έναν “ιστορικό προϋπολογισμό”, όπως προσπαθεί να τον παρουσιάσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Είναι στο ίδιο επίπεδο με τον προϋπολογισμό της ΕΕ τα προηγούμενα επτά χρόνια», δήλωσε σύμφωνα με το Euronews ο Ζίγκφριντ Μουρεσάν, ένας από τους εισηγητές του ΕΛΚ.

Τα στοιχεία που αναδεικνύουν οι αναλυτές στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) για την περίοδο 2028-2034 είναι η στήριξη προς την Ουκρανία, οι νέες δαπάνες για μετανάστευση και, φυσικά, η Αμυνα. Το τελευταίο αυτό στοιχείο, το οποίο συμβαδίζει με τη νέα πραγματικότητα μετά την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία και την επικράτηση των φωνών για στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, δείχνει ότι οι ευρωπαϊκές προτεραιότητες αλλάζουν.

Oπως επισημαίνει το Euronews, ο νέος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός είναι ενισχυμένος κατά 75,8 δισ. ευρώ, με βασικούς αποδέκτες την Αμυνα, την ενέργεια, τη μετανάστευση και κυρίως την Ουκρανία, με το περίφημο πακέτο «Ukraine Facility» να αφορά ποσό ύψους 50 δισ. ευρώ. Το σχέδιο αυτό, όπως αναλύει το Politico, είναι η επιβεβαίωση μιας Ενωσης που μετασχηματίζεται από γεωοικονομικό οργανισμό σε γεωπολιτικό παίκτη.

Το ερώτημα για τις χώρες της περιφέρειας –όπως η Ελλάδα– είναι αν αυτό θα σημαίνει λιγότερα χρήματα για τους λεγόμενους κλασικούς τομείς που στηρίζει η ΕΕ, όπως η αγροτική πολιτική. Οπως επισημαίνει σε άλλο άρθρο του το Politico, οι βασικοί χαμένοι είναι οι αγρότες. Η πρόεδρος της Κομισιόν αποκάλυψε την Τετάρτη τη μείωση της χρηματοδότησης της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής της ΕΕ από 386,6 δισ. ευρώ σε μόλις 300 δισ. ευρώ μετά το 2027.

Παράλληλα αλλάζουν και οι κανόνες, καθώς η αξιοπιστία διαχείρισης αποτελεί πια «προαπαιτούμενο» για τη συμμετοχή στα νέα ταμεία. Αυτό σημαίνει ότι η ενίσχυση της γεωργίας δεν πρόκειται να συνεχιστεί με την ίδια ευκολία και με τα ίδια επίπεδα ελαστικότητας. Οχι μόνο γιατί δεν υπάρχουν χρήματα, αλλά γιατί δεν υπάρχει πια εμπιστοσύνη.

Καθώς αυτά συμβαίνουν στις Βρυξέλλες, οι αγρότες στην Ελλάδα βρίσκονται σε ένα σταυροδρόμι. Από τη μία η κλιματική αλλαγή, οι αυξανόμενες τιμές πρώτων υλών και η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού. Από την άλλη η μεταστροφή των ευρωπαϊκών κονδυλίων προς «πράσινες» και «έξυπνες» καλλιέργειες. Είναι σαφές, όχι μόνο από όσα αποκάλυψε το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, ότι απαιτείται μετασχηματισμός του συστήματος των ενισχύσεων και από ελληνικής πλευράς. Διότι η πρόσβαση σε νέα χρηματοδοτικά εργαλεία θα εξαρτάται πλέον από παραμέτρους όπως η ψηφιοποίηση της παραγωγής, τα συστήματα παρακολούθησης και η διαφάνεια στις δηλώσεις.

Ωστόσο, όπως προκύπτει από τις ευρωπαϊκές αναλύσεις, η Ελλάδα δεν βρίσκεται εκτός χάρτη. Το αντίθετο. Θα έχει πλήρη πρόσβαση σε βασικά χρηματοδοτικά εργαλεία: αγροτικά ταμεία, μεταναστευτικές ροές, δίκτυα άμυνας και ενεργειακής μετάβασης. Αυτό που αλλάζει είναι πως η συμμετοχή δεν είναι πια αυτόματη. Προϋποθέτει ακόμη πιο πειστική τεκμηρίωση, στόχους, αλλά και εσωτερικό έλεγχο.

Το «ψαλίδι» στους αγρότες

Οπως αναφέρει το Reuters, η Κομισιόν θα επιχειρήσει να αναδιανείμει περισσότερες επιδοτήσεις στους μικρότερους αγρότες, θέτοντας ανώτατο όριο 100.000 ευρώ ετησίως στην εισοδηματική ενίσχυση ανά έκταση. Θα μειώσει επίσης σταδιακά το ποσό που καταβάλλεται ανά εκτάριο (δέκα στρέμματα) για όσους λαμβάνουν τα περισσότερα.

Για παράδειγμα, οι αγρότες που λαμβάνουν εισοδηματική ενίσχυση άνω των 20.000 ευρώ ετησίως (βάσει της έκτασης που καλλιεργούν) θα υποστούν μείωση των επιδοτήσεων που υπερβαίνουν αυτό το επίπεδο κατά 25%. Οι πληρωμές άνω των 50.000 ευρώ ετησίως θα μειωθούν κατά 50% και οι πληρωμές άνω των 75.000 ευρώ κατά 75%, σύμφωνα πάντα με το σχέδιο της Κομισιόν.

Αυτό που συμβαίνει είναι ότι οι Βρυξέλλες επιχειρούν να θέσουν ανώτατο όριο στις επιδοτήσεις, προκειμένου να περιορίσουν τις πληρωμές προς τους μεγάλους γαιοκτήμονες και τις αγροβιομηχανικές επιχειρήσεις, καθώς στην προηγούμενη ΚΑΠ περίπου το 80% των πληρωμών πήγαινε στο 20% των δικαιούχων.

Κερδισμένοι και χαμένοι 

Πέρα από το εθνικό επίπεδο, η ευρύτερη εικόνα από τον νέο προϋπολογισμό της ΕΕ περιλαμβάνει κλάδους και τομείς της ευρωπαϊκής οικονομίας που ενισχύονται και άλλους που φαίνεται να μένουν πίσω.

Σύμφωνα με την ταξινόμηση που έκανε το Politico, στους μεγάλους χαμένους συγκαταλέγονται, όπως αναφέραμε, οι αγρότες. Ο ιστότοπος σημειώνει ότι, ενώ η ΚΑΠ αποτελούσε παλαιότερα ξεχωριστό τμήμα του προϋπολογισμού της ΕΕ, τώρα έχει συγχωνευθεί με τη χρηματοδότηση άλλων πολιτικών σε ένα ταμείο για τα «Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Συνεργασίας». Ομάδες αγροτών διαμαρτυρήθηκαν ήδη αυτή την εβδομάδα έξω από το Κοινοβούλιο και το κτίριο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Φόρος σε τσιγάρα και πούρα 

Στους χαμένους συγκαταλέγονται και τα καπνά, καθώς η Κομισιόν προτείνει νέο φόρο που στοχεύει στα προϊόντα καπνού, όπως τα τσιγάρα και τα πούρα. Αυτά τα προϊόντα φορολογούνται επί του παρόντος από την κάθε χώρα, η οποία και κρατά τα έσοδα για τα ταμεία της. Ο στόχος, όμως, τώρα της Κομισιόν, σύμφωνα με το Politicο, είναι να συγκεντρώνονται 25 έως 30 δισ. ευρώ ετησίως, τα οποία θα χρησιμοποιούνται για την αποπληρωμή του κοινού χρέους της ΕΕ, που πήγε για τη χρηματοδότηση της ανάκαμψης μετά την πανδημία.

Ετσι, οι τιμές των τσιγάρων αναμένεται να αυξηθούν σε ολόκληρη την ΕΕ στο πλαίσιο της αναθεώρησης της οδηγίας για τη φορολογία του καπνού, με πρόχειρες εκτιμήσεις να αναφέρουν ότι η τιμή ενός πακέτου θα αυξηθεί κατά 1-2 ευρώ. Ενώ για πρώτη φορά, εναλλακτικά προϊόντα όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και ο θερμαινόμενος καπνός θα υπόκεινται και αυτά σε έναν ελάχιστο συντελεστή φορολόγησης, αν και χαμηλότερο από αυτόν που ισχύει για τα παραδοσιακά προϊόντα.

Ενισχύεται η Αμυνα

Στους τομείς που κερδίζουν από τον νέο προϋπολογισμό είναι, προφανώς, η Αμυνα. Η πρόταση της Επιτροπής είναι να διατεθούν τουλάχιστον 131 δισ. ευρώ για την Αμυνα και το Διάστημα, άρα «πέντε φορές περισσότερα από ό,τι σήμερα», όπως τόνισε και η ίδια η Φον ντερ Λάιεν. Ξεχωριστοί προϋπολογισμοί θα χρησιμοποιηθούν επίσης για την ενίσχυση της αμυντικής ετοιμότητας της Ενωσης στο σύνολό της.

Στους κερδισμένους ανήκουν και οι ανατολικές χώρες της ΕΕ, καθώς η Επιτροπή ανακοίνωσε ότι οι ανατολικές περιοχές, ιδίως εκείνες που συνορεύουν με την Ουκρανία, τη Ρωσία και τη Λευκορωσία, θα λάβουν περισσότερα κονδύλια από τις άλλες, ώστε να καλύψουν τις ανάγκες τους, τόσο στον τομέα της ασφάλειας όσο και στον οικονομικό τομέα.

Στόχος το φθηνότερο ρεύμα 

Το Politico περιλαμβάνει στους νικητές και τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς σύμφωνα με την πρόταση της Κομισιόν η ΕΕ θα αυξήσει δραματικά τη στήριξη για τον εκσυγχρονισμό των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας στις χώρες της ΕΕ, προκειμένου να μειώσει τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας. Το πρόβλημα του κόστους της ενέργειας επισημάνθηκε άλλωστε στην πολυσυζητημένη έκθεση του πρώην προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) Μάριο Ντράγκι ως η αχίλλειος πτέρνα της Ευρώπης στον ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ και την Κίνα.

Παράλληλα, το βάρος κατά την περίοδο 2028-2034 θα πέσει στις ψηφιακές τεχνολογίες, όπου η Κομισιόν επιθυμεί να πενταπλασιάσει τα κονδύλια που θα δαπανά. Η κίνηση αυτή θα ανεβάσει το ποσό που διατεθεί στον ψηφιακό τομέα στα 54,8 δισ. ευρώ στον επόμενο προϋπολογισμό. Πρόκειται, σύμφωνα με το Politico, για μια τεράστια αύξηση σε έναν τομέα στον οποίο η ΕΕ ήδη επενδύει σημαντικά κεφάλαια για την έρευνα και την καινοτομία.

«Ωστόσο τα διακυβεύματα έχουν αυξηθεί, με τις ΗΠΑ και την Κίνα να ανταγωνίζονται σκληρά στις νέες τεχνολογίες, και ιδίως την Τεχνητή Νοημοσύνη» τονίζει ο ιστότοπος. Ο ψηφιακός τομέας θα είναι πλέον ένας από τους τέσσερις πυλώνες ενός νέου, ολοκληρωμένου Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, το οποίο διαθέτει συνολικό προϋπολογισμό 410 δισ. ευρώ. Στους νικητές περιλαμβάνονται ακόμη η έρευνα και ο πολιτισμός. Το εμβληματικό πρόγραμμα έρευνας και ανάπτυξης της ΕΕ, που ονομάζεται «Horizon Europe», αναμένεται σχεδόν να διπλασιαστεί, φτάνοντας τα 175 δισ. ευρώ.

Τα συμπεράσματα

Το νέο ευρωπαϊκό σχέδιο για τον προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034 δεν είναι μια προσπάθεια για αναδιανομή του πλούτου. Είναι ένα νέο συμβόλαιο: πιο αυστηρό, πιο απαιτητικό, με ενισχυμένη τη διάσταση της Αμυνας και των εξοπλισμών, κάτι που επεδίωκε άλλωστε και η Ελλάδα.

Για τον κόσμο της υπαίθρου, όπου οι αντιδράσεις είναι ήδη μεγάλες, η μείωση που προτείνει η Κομισιόν θα αποτελέσει αντικείμενο σκληρής διαπραγμάτευσης μέχρι να φτάσουμε στα τελικά ποσά. Για την Ελλάδα οι εξελίξεις υπογραμμίζουν την ανάγκη για εκσυγχρονισμό της αγροτικής παραγωγής και για ανάκτηση της αξιοπιστίας ως προς τον τρόπο διανομής των κονδυλίων μετά το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ.

Αν η χώρα μας θέλει να παραμείνει μέσα στο «παιχνίδι των κονδυλίων» χωρίς απώλειες, θα πρέπει να αναμορφώσει τον ΟΠΕΚΕΠΕ μέσω της ΑΑΔΕ με όρους εμπιστοσύνης, με ανεξάρτητους ελέγχους, ψηφιοποιημένες δηλώσεις και διαφάνεια. Γιατί τα «δεδομένα κονδύλια» του παρελθόντος δεν προβλέπονται στον νέο προϋπολογισμό της ΕΕ.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News