Σε μια πολυαναμενόμενη απόφαση την Τρίτη, το Ανώτατο Δικαστήριο της ΕΕ ανακοίνωσε ότι το πρόγραμμα της Μάλτας για την απονομή ιθαγένειας σε επενδυτές, είναι αντίθετο με το Δίκαιο της ΕΕ.
Οι δικαστές δήλωσαν ότι το σύστημα αντιπροσώπευε μια «εμπορευματοποίηση της χορήγησης της ιθαγένειας ενός κράτους-μέλους» και κατ’ επέκταση της ιθαγένειας της ΕΕ, η οποία ήταν αντίθετη με το ευρωπαϊκό Δίκαιο.
«Η Μάλτα είχε θέσει σε κίνδυνο την αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ που είναι απαραίτητη για τη δημιουργία ενός χώρου χωρίς εσωτερικά σύνορα», υποστήριξε το δικαστήριο.
Οι δικαστές εξέτασαν ένα πρόγραμμα του 2020 το οποίο επέτρεπε σε άτομα που είχαν δώσει έως 750.000 ευρώ στη Μάλτα και -θεωρητικά- είχαν ζήσει 12 μήνες στη χώρα, να αποκτήσουν την ιθαγένεια.
Με ένα μαλτέζικο διαβατήριο, το άτομο αποκτούσε την ιθαγένεια της ΕΕ και την ελευθερία να ζει και να εργάζεται οπουδήποτε στην Ενωση.
Το σύστημα, το οποίο είχε τις ρίζες του σε νόμο του 2013, επικρίθηκε επί μακρόν από ακτιβιστές, οι οποίοι δήλωσαν ότι άνοιγε την πόρτα στο ξέπλυμα χρήματος, στη διαφθορά και στους κινδύνους για την ασφάλεια, σημείωσε ο Guardian.
Το 2021 μια έρευνα του Guardian διαπίστωσε ότι χορηγήθηκε υπηκοότητα σε πολυεκατομμυριούχους με ελάχιστους πραγματικούς δεσμούς με τη Μάλτα, οι οποίοι μερικές φορές περνούσαν μόνο τρεις εβδομάδες στη χώρα.
Το ίδρυμα Daphne Caruana Galizia έδωσε σε διεθνή μέσα ενημέρωσης σειρά από emails, τα οποία αποκάλυπταν ότι πολλοί άνθρωποι που ισχυρίζονταν ότι ήταν κάτοικοι, άφηναν κενά τα ακίνητα που νοίκιαζαν στη Μάλτα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κίνησε νομικές διαδικασίες κατά της Μάλτας και της Κύπρου τον Οκτώβριο του 2020 για την πώληση «υπηκοότητας της ΕΕ».
Η Κύπρος ανακοίνωσε ότι σταματά το πρόγραμμά της λίγο πριν από την έναρξη της διαδικασίας, αλλά η κυβέρνηση της Μάλτας ήταν αρνητική.
Στις παρατηρήσεις της στο δικαστήριο υποστήριξε ότι είχε την αποκλειστική αρμοδιότητα να χορηγεί την ιθαγένεια, άρα είχε το δικαίωμα να λειτουργεί το συγκεκριμένο πρόγραμμα.
Απαντώντας στην δικαστική απόφαση, η κυβέρνηση της Μάλτας δήλωσε ότι μελετούσε τις νομικές επιπτώσεις, «ώστε το ρυθμιστικό πλαίσιο για την ιθαγένεια να ευθυγραμμιστεί με τις αρχές που περιγράφονται στην απόφαση».
Ωστόσο, διαφήμισε επίσης τα οφέλη του συστήματος, λέγοντας ότι έχει αποφέρει έσοδα άνω του 1,4 δισ. ευρώ για την κυβέρνηση από το 2015.
Σε ανάρτησή του στο Facebook, ο πρώην πρωθυπουργός Τζόσεφ Μουσκάτ υποστήριξε ότι η ετυμηγορία ήταν πολιτική απόφαση. Ο Μουσκάτ ήταν πρωθυπουργός όταν ξεκίνησε το πρόγραμμα του χρυσού διαβατηρίου.
Παραιτήθηκε το 2020 μετά τις καταγγελίες για τις θεωρούμενες προσπάθειές του -κάτι που αρνείται- να προστατεύσει συμμάχους του από την έρευνα για τη δολοφονία της δημοσιογράφου Ντάφνι Καρουάνα Γκαλίζια το 2017 -η οποία διερευνούσε υποθέσεις κυβερνητικής διαφθοράς- με συμβόλαιο θανάτου.
Τα προγράμματα χρυσών διαβατηρίων εμφανίστηκαν σε όλη την Ευρώπη, καθώς οι κυβερνήσεις με περιορισμένα ταμειακά διαθέσιμα αναζητούσαν χρήματα μετά την οικονομική κρίση, προκαλώντας πολλές αντιδράσεις και προβλήματα σε όλες τις χώρες όπου εφαρμόστηκαν.
Η βρετανική κυβέρνηση ανακοίνωσε τον Φεβρουάριο του 2022 ότι καταργεί τη «βίζα επενδυτών της κατηγορίας 1» του Ηνωμένου Βασιλείου εν μέσω ανησυχιών για τη διαφθορά και την εθνική ασφάλεια, καθώς και λόγω της επιδείνωσης των σχέσεων με τη Ρωσία.
Αντίθετα, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε τον Φεβρουάριο ότι σχεδίαζε να λανσάρει μια βίζα «χρυσής κάρτας», μια άδεια παραμονής αξίας πέντε εκατ. δολαρίων για πλούσιους ξένους.
Ο Μάθιου Καρουάνα Γκαλίζια, διευθυντής του ιδρύματος που εργάζεται για τη διασφάλιση της κληρονομιάς δημοσίου συμφέροντος της μητέρας του, περιέγραψε την απόφαση του δικαστηρίου ως «νίκη για τον λαό της Μάλτας και για όλους τους κατοίκους της ΕΕ που έχουν εκτεθεί άδικα στις ορέξεις των εμπόρων ξεπλύματος χρήματος και των διεφθαρμένων εγκληματιών που εξαγοράζουν τον δρόμο τους προς την ΕΕ».
Ο ίδιος προέτρεψε την κυβέρνηση «να καταργήσει χωρίς καθυστέρηση το πρόγραμμα “ιθαγένεια μέσω επένδυσης”».
Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής χαιρέτισε την απόφαση του δικαστηρίου και κάλεσε τη Μάλτα να εφαρμόσει την απόφαση: «Η ευρωπαϊκή ιθαγένεια δεν πωλείται», δήλωσε ο εκπρόσωπος.
«Τα προγράμματα ιθαγένειας για επενδυτές παραβιάζουν το Δίκαιο της ΕΕ και ως εκ τούτου θα πρέπει να καταργηθούν από όλα τα κράτη-μέλη», τόνισε.
