Η Art Athina, η μεγαλύτερη ετήσια έκθεση σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα, άνοιξε για άλλη μια χρονιά τις πύλες της, συγκεντρώνοντας γκαλερί, συλλέκτες και δημιουργούς από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Μπαίνοντας μέσα στο πολύχρωμο και εμπνευσμένο Σύμπαν της σαν επισκέπτης, βλέπεις συμπυκνωμένη τη δυναμική της εικαστικής δημιουργίας. Βλέπεις, όμως, και τις αντιθέσεις.
Κανείς δεν θα διαφωνήσει ότι η συγκεκριμένη διοργάνωση, όπως και κάθε άλλη αντίστοιχη πρωτοβουλία, αποτελεί μια ευκαιρία ανάδειξης της εγχώριας εικαστικής σκηνής. Όμως πίσω από τη γιορτινή ατμόσφαιρα αναδύεται ένα διαχρονικό ερώτημα: πόσο εύκολο είναι τελικά για έναν Έλληνα καλλιτέχνη να ζήσει από την τέχνη του; Αν είναι μια φορά δύσκολο για έναν ηθοποιό ή σκηνοθέτη, είναι δυο φορές πιο δύσκολο για έναν εικαστικό.
Η σκληρή πραγματικότητα για τους περισσότερους εικαστικούς στην Ελλάδα είναι δεδομένη. Τα έσοδα από τις πωλήσεις έργων είναι περιορισμένα, οι κρατικές επιχορηγήσεις σπανίζουν και οι δυνατότητες σταθερής απασχόλησης στον χώρο της τέχνης είναι ελάχιστες. Το βασικό εισόδημα είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας για την πλειοψηφία αυτών των ανθρώπων, εκτός αν βγαίνει από μία, άσχετη με την ιδιότητα τους, επαγγελματική ενασχόληση.
Την ίδια στιγμή, η εξοικείωση του εγχώριου κοινού με την εικαστική δημιουργία είναι μικρή. Ο μέσος πολίτης αυτής της χώρας θα μαζέψει λεφτά για να βγει το Σαββατόβραδο στον Οικονομόπουλο, όχι για να αποκτήσει ένα έργο τέχνης. Και θα κινήσει να πάει στην Art Athina γιατί μπορεί να το διάβασε κάπου και το βλέπει σαν μια ωραία ιδέα για βόλτα. Το διαπιστώνεις και στο κοινό που συναντάς μέσα στην εκδήλωση. Οι μισοί και βάλε έχουν τόση σύνδεση με την τέχνη όσο ένα σαλιγκάρι με την ποίηση.
Η απουσία συνεκτικής πολιτιστικής πολιτικής επιτείνει το πρόβλημα. Η Ελλάδα διαθέτει μεγάλη, αναλογικά με τον πληθυσμό της, καλλιτεχνική παραγωγή, αλλά λείπουν οι δομές που θα μπορούσαν να στηρίξουν και να διασφαλίσουν στην παραγωγή αυτή μια σταθερότητα, όπως είναι τα μουσεία σύγχρονης τέχνης με σταθερά προγράμματα, τα κρατικά κονδύλια για την παραγωγή έργων, αλλά και δίκτυα που θα συνδέσουν τους έλληνες δημιουργούς με τη διεθνή αγορά.
Σίγουρα η Art Athina λειτουργεί ως πλατφόρμα ανάδειξης, προσφέρει ορατότητα στους καλλιτέχνες, φέρνει τους δημιουργούς σε επαφή με συλλέκτες και ανοίγει διαύλους επικοινωνίας με το κοινό. Ακόμα και ο ανίδεος που θα πάει για χάζι, κάτι θα πάρει από αυτό. Είναι εξάλλου ένα γεγονός που προσελκύει τα φώτα και την προσοχή, μέσα σ’ ένα χώρο, το Ζάππειο Μέγαρο, ο οποίος προσδίδει σε ό, τι συμβαίνει εντός του αίγλη και ποιότητα. Αυτό από μόνο του είναι μια αναβάθμιση για κάθε καλλιτέχνη που το έργο του βρίσκει θέση εκεί μέσα.
Ας μην γελιόμαστε, όμως. Ωραίες και χρήσιμες ως ένα βαθμό τέτοιες εκδηλώσεις, αλλά δεν αρκούν για να αλλάξουν συνολικά το τοπίο.
Μοιάζουν σαν εντυπωσιακά πυροτεχνήματα που σβήνουν πολύ γρήγορα. Αν δεν υπάρξει θεσμική ενίσχυση, οι στιγμές λάμψης που προσφέρουν φουάρ όπως η Art Athina θα παραμένουν αποσπασματικές και προσωρινές.
Ένας δικηγόρος του διαβόλου θα μπορούσε να πει ότι λειτουργούν και σαν υποκατάστατο στήριξης στους καλλιτέχνες, πετώντας τους το τυράκι της προβολής ως το κυρίως εφόδιο για να πετύχουν. Η αλήθεια είναι, όμως, ότι μια εκδήλωση μερικών ημερών δεν μπορεί να αντικαταστήσει τα υπόλοιπα. Και η όποια προβολή χαρίζει δεν αρκεί, γιατί πολύ απλά τίποτα δεν μένει για πολύ στο προσκήνιο στην εποχή της καταιγιστικής ροής της πληροφορίας.
Η ελληνική εικαστική σκηνή έχει αποδείξει πολλές φορές ότι διαθέτει ταλέντο, φαντασία και αντοχές. Αυτό που λείπει είναι η στήριξη που θα μετατρέψει τη δημιουργικότητα σε βιώσιμη επαγγελματική πορεία.
Η Art Athina υπενθυμίζει κάθε χρόνο ότι η τέχνη στην Ελλάδα είναι ζωντανή. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν η χώρα θα καταφέρει να στηρίξει ουσιαστικά αυτούς που τη δημιουργούν. Γιατί αν ρωτήσεις τους καλλιτέχνες που εκθέτουν τα έργα τους τώρα στο Ζάππειο Μέγαρο τι θα κάνουν μετά το πέρας της διοργάνωσης, η συντριπτική τους πλειοψηφία θα σε κοιτάξει με θλίψη και θα σου πει «μετά την Art Athina, το χάος».
Λίλα Σταμπούλογλου
κατά εικονικόν κόσμον Λίλα Τρου Στορι (lilatruestory) Παρελθόν: Γεννήθηκα στην Αθήνα αλλά η καρδιά μου βρίσκεται στην Κομοτηνή. Μεγάλωσα με αγάπη, γαλλικά και πιάνο (σπασικλάκι ολκής). Πριν αποφασίσω τί θέλω να κάνω στη ζωή μου, πέρασα στο πανεπιστήμιο και σπούδασα ιστορία και αρχαιολογία. Όταν το αποφάσισα, βρέθηκα στην αίθουσα μιας δραματικής σχολής να σπουδάζω υποκριτική κι έκανα ένα μεταπτυχιακό στη θεατρολογία. Παρόν: Σχολιάζω, σατιρίζω, μεταμφιέζομαι, υποδύομαι ρόλους, μαγειρεύω, κυλιέμαι στο πάτωμα, γενικά βγάζω το δημιουργικό μου άχτι στη χιουμοριστική διαδικτυακή εκπομπή ''Τρου Στορι'' (www.comedylab.gr). Κάνω το ίδιο στα αγγλικά στο youtube κανάλι lilatruestory. Πειραματίζομαι με το stand up comedy και το comedy σκέτο. Κάνω μουσικές παρωδίες με τους Parodise. Παίζω σε θέατρο-τηλεόραση-κινηματογράφο όποτε μου δίνεται η ευκαιρία. Κατά καιρούς σκηνοθετώ. Αρθρογραφώ. Έχω διατελέσει και ραδιοφωνική παραγωγός και γουστάρω πολύ να το ξανακάνω (δέχομαι προτάσεις). Κυνηγώ likes και retweets στα social media. Τέλος, φτιάχνω πολύ ωραία φοκάτσια. Εξέλιξη τελευταίας στιγμής: Από 18 Οκτώβρη και κάθε Σάββατο μπορείτε να με δείτε στην παράσταση stand up comedy ''50 αποχρώσεις του Greek'' μαζί με τον Σίλα Σεραφείμ. Καθώς επίσης στο Μητσι Show με Γιώργο Μητσικώστα, στο κανάλι Ε (κείμενα-συμμετοχή) και στις Κυριακές γέλιου στο Tin Pan Alley.