Αρχαιολόγοι στο Λονδίνο συναρμολόγησαν τα θρυμματισμένα ερείπια μιας τεράστιας συλλογής ρωμαϊκών τοιχογραφιών και το επίπονο project, διάρκειας τριών μηνών, αποκάλυψε έργα τέχνης κρυμμένα για περισσότερα από 1.800 χρόνια. Ορισμένα, δε, από αυτά βρέθηκαν στη Βρετανία για πρώτη φορά, γράφει στην Washington Post η Βικτόρια Κρόου, ανταποκρίτρια της αμερικανικής εφημερίδας στο Λονδίνο.
Είναι μια από τις μεγαλύτερες ανακαλύψεις ζωγραφισμένου ρωμαϊκού σοβά στην αγγλική πρωτεύουσα, σύμφωνα με το Μουσείο Αρχαιολογίας του Λονδίνου (MOLA), το οποίο ηγείται των ανασκαφών στον χώρο όπου βρέθηκαν τα ερείπια κατά τη διάρκεια εργασιών ανάπλασης από την εταιρεία Liberty development. Το εύρημα ρίχνει φως στον πλούτο της περιοχής, την οποία οι ειδικοί περιγράφουν ως το «Μπέβερλι Χιλς της ρωμαϊκής περιόδου στο Λονδίνο».
Ο χώρος των 20,439 στρεμμάτων, ο οποίος τελικά θα φιλοξενήσει σπίτια, εστιατόρια, καταστήματα λιανικής και γραφεία στο νότιο τμήμα της πόλης, έχει ήδη αποκαλύψει και άλλα ευρήματα από το ρωμαϊκό Λονδίνο, όπως ψηφιδωτά και ένα σπάνιο μαυσωλείο, αναφέρει σε ανακοίνωσή του το MOLA.
Ο αρχαιολόγος Χαν Λι, εμπειρογνώμονας του MOLA στον τομέα των δομικών υλικών, περιέγραψε τη διαδικασία σαν «να συναρμολογούσαμε το πιο δύσκολο παζλ στον κόσμο. Ενιωσα ένα μείγμα ενθουσιασμού και νευρικότητας όταν άρχισα να απλώνω τον σοβά. Πολλά από τα θραύσματα ήταν πολύ ευαίσθητα και κομμάτια από διαφορετικούς τοίχους είχαν ανακατευτεί μεταξύ τους όταν κατεδαφίστηκε το κτίριο».
Η συλλογή περιλαμβάνει πολυτελείς τοιχογραφίες και γκράφιτι που κάποτε κάλυπταν περίπου 20 τοίχους ενός ρωμαϊκού κτιρίου στην αρχαία πόλη Λονδίνιουμ, η οποία σήμερα αντιστοιχεί στη λονδρέζικη περιοχή του Σάουθγουρκ, ανέφερε το MOLA.
Οι Ρωμαίοι ίδρυσαν το Λονδίνιουμ το 43 μ.Χ. και η βίλα κτίστηκε λίγο αργότερα, χρονολογούμενη στον πρώτο ή δεύτερο αιώνα (μεταξύ 43 και 150 μ.Χ.), όταν η νέα πόλη αναπτυσσόταν ραγδαία. Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι αυτό το μεγαλοπρεπές κτίριο μπορεί να ήταν η κατοικία μιας πλούσιας οικογένειας ή ένα ξενοδοχείο για ευκατάστατους ταξιδιώτες που περνούσαν από το Λονδίνιουμ.
Ωστόσο, κάποια στιγμή, πριν το 200 μ.Χ., το κτίριο κατεδαφίστηκε, με τον διακοσμημένο σοβά να θρυμματίζεται σε χιλιάδες κομμάτια, τα οποία πετάχτηκαν σε έναν λάκκο, όπου και παρέμειναν μέχρι την ανασκαφή του, μεταξύ 2021-2022. Ο Λι είπε ότι καθαρίστηκαν από μια ομάδα εργατών πεδίου προτού συνεργαστεί ο ίδιος με άλλους για να ταιριάξει τα χρώματα και τα σχέδια. Μέχρι που «πριν το καταλάβεις, είχες ένα μεγάλο μέρος του τοίχου».
«Σιγά σιγά, συνειδητοποίησα, “Ω, Θεέ μου”… Η κλίμακα αυτού που μπορούσαμε να επανασυναρμολογήσουμε και η ποσότητα των διακοσμήσεων, η ποικιλία των μοτίβων, ήταν απίστευτη», δήλωσε στην Washington Post σε τηλεφωνική συνέντευξή του την Πέμπτη 19 Ιουνίου. «Μέσα σε λίγες ημέρες συνειδητοποιήσαμε πόσα είχε να μας αφηγηθεί αυτό για τη ρωμαϊκή ζωγραφική και ιδιαίτερα για τη ρωμαϊκή αρχαιολογία», είπε ο εμπειρογνώμονας του MOLA.
«Αυτό που το κάνει ξεχωριστό είναι η κλίμακα», τόνισε. «Η πληρότητα διατήρησης είναι απίστευτη, και αυτό είναι που πραγματικά με εντυπωσιάζει».
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του MOLA, οι πίνακες αποκάλυψαν δύο πράγματα που δεν είχαν βρεθεί στη Βρετανία στο παρελθόν: μια επιγραφή με το ελληνικό αλφάβητο και ένα θραύσμα που περιέχει τα υπολείμματα της υπογραφής του καλλιτέχνη.
Το θραύσμα φέρει τη λατινική λέξη «FECIT», που μεταφράζεται ως «το έφτιαξε», παρέχοντας έναν «απτό σύνδεσμο» με έναν από τους καλλιτέχνες πίσω από την τοιχογραφία, σύμφωνα με τη δήλωση του μουσείου.
Πλαισιώνεται από μια «tabula ansata» (δίσκος με λαβές, αγαπημένη μορφή για αναθηματικές πλάκες στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία), μια σκαλισμένη διακοσμητική πλάκα που χρησιμοποιούνταν για την υπογραφή έργων τέχνης στον ρωμαϊκό κόσμο, ανέφερε το MOLA. Αν και λείπει το κομμάτι του θραύσματος με την υπογραφή του καλλιτέχνη, η γραφή έγινε με «απίστευτη» καλλιγραφία, δείχνοντας ότι το άτομο που την έγραψε αρχικά γνώριζε «προφανώς άπταιστα τη γλώσσα και επίσης ήταν πολύ, πολύ επιδέξιο στη γραφή», πρόσθεσε ο Λι.
Ωστόσο το MOLA ελπίζει ότι το ζωτικό κομμάτι θα βρεθεί, καθώς η εξέταση των θραυσμάτων συνεχίζεται, αναφέρει το δημοσίευμα του BBC. Και προσθέτει ότι η μεγαλύτερη από τις τοιχογραφίες, με διαστάσεις περίπου 5Χ3 μ., έχει ένα κάτω τμήμα σε απαλό ροζ χρώμα, διάσπαρτο με κηλίδες χρώματος που μιμούνται το μάρμαρο, ενώ επάνω υπάρχουν λωρίδες με έντονο κίτρινο χρώμα (οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν πολύ την ώχρα) και περιγράμματα σε απαλό πράσινο.
Οι τοιχογραφίες δείχνουν επίσης εικόνες που είχαν σχεδιαστεί για να αντικατοπτρίζουν την κοινωνική θέση των ιδιοκτητών του κτιρίου, όπως κηροπήγια, λουλούδια, φρούτα, λύρες και πουλιά, καθώς και μεγάλες φωτεινές κίτρινες λωρίδες, που σπάνια χρησιμοποιούνταν κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο, ανέφερε το MOLA.
Υπάρχει επίσης κάτι που μοιάζει με τσαμπί σταφύλια, αλλά οι αρχαιοβοτανολόγοι πιστεύουν ότι πρόκειται για ένα φυτό που φύεται τοπικά, το γκι. «Αυτό είναι πράγματι πολύ ενδιαφέρον για μένα, επειδή βλέπει κανείς ότι οι ρωμαίοι ζωγράφοι έπαιρναν μια κλασική ιδέα και έκαναν τη δική τους βορειοδυτική ευρωπαϊκή ή τοπική εκδοχή. Νομίζω πως είναι υπέροχο», σχολίασε στο BBC ο Χαν Λι.
Ο αρχαιολόγος του MOLA δήλωσε ακόμη στην Washington Post:«Συνήθως αυτό που ήταν πολύ συνηθισμένο στον 1ο και 2ο αιώνα στη Ρώμη, στη Βρετανία και σε κάποιο βαθμό στη βορειοδυτική Ευρώπη, είναι οι κόκκινες λωρίδες με μαύρα διαστήματα. Οι κόκκινες λωρίδες, λοιπόν, είναι στην πραγματικότητα απίστευτα συνηθισμένες, αλλά οι κίτρινες λωρίδες… Δεν βλέπει κανείς πολλές τέτοιες».
Τα θραύσματα έδειξαν ότι οι αρχικοί καλλιτέχνες εμπνέονταν από άλλες περιοχές του ρωμαϊκού κόσμου, όπως η Λυών στη Γαλλία και η Κολωνία στη Γερμανία. Ορισμένα κομμάτια σχεδιάστηκαν ώστε να μιμηθούν πλακίδια υψηλής κοινωνικής θέσης, όπως ο κόκκινος αιγυπτιακός πορφυρίτης –μια ηφαιστειακή πέτρα με κρυστάλλους– και το αφρικανικό giallo antico, ένα είδος κίτρινου μαρμάρου. «Ενα άλλο θραύσμα απεικονίζει το πρόσωπο μιας γυναίκας που κλαίει, με χτένισμα της Φλαβιανής περιόδου (69-96 μ.Χ.)», πρόσθεσε το MOLA.
Ο Λι δήλωσε, τέλος, στην Washington Post ότι έχει πλέον «άπειρο» αριθμό ερωτήσεων σχετικά με την τοποθεσία, όπως για ποιο σκοπό χρησιμοποιήθηκε και ποιος τον ζωγράφισε. Είπε πως η ομάδα του υποψιάζεται ότι μπορεί να είναι οι ίδιοι καλλιτέχνες που εργάστηκαν σε μια άλλη τοποθεσία στη Βρετανία, γνωστή ως ρωμαϊκή έπαυλις Fishbourne, την οποία ο αρχαιολόγος περιέγραψε ως «πρότυπο παλάτι», με παρόμοιες κίτρινες λωρίδες, που χρονολογείται στον 1ο αιώνα.
Οι βρετανοί αρχαιολόγοι αναζητούν επίσης παραλληλισμούς εντός του «ευρύτερου ρωμαϊκού κόσμου», συμπεριλαμβανομένης της σημερινής Γαλλίας, του Βελγίου και της Γερμανίας, για να δουν αν οι ίδιοι καλλιτέχνες μπορεί να είχαν εργαστεί και αλλού. «Λόγω του μεγάλου αριθμού [των θραυσμάτων] και της πληρότητας του επιτοίχιου σοβά μας, μπορούμε τώρα να κάνουμε πολύ περισσότερα σε διεθνές επίπεδο και σε συνεργασία», δήλωσε στην Washington Post ο εμπειρογνώμονας του MOLA.
