Ο πόλεμος στην Ουκρανία μεταμορφώνεται ραγδαία από την τεχνολογία, με τα ρομπότ να αποκτούν ολοένα και πιο ενεργό ρόλο στο πεδίο μάχης. Η πρόσφατη παράδοση ρώσων στρατιωτών σε ένα ουκρανικό τηλεκατευθυνόμενο ρομπότ σηματοδοτεί μια νέα εποχή, όπου οι μηχανές αλλάζουν ριζικά τη φύση του πολέμου.
Eνα χαρτόνι αναρτήθηκε έξω από το χαντάκι όπου κρύβονταν οι Ρώσοι: με μεγάλα γράμματα έγραφε «Θέλουμε να παραδοθούμε»· τα ουκρανικά drones που πετούσαν πάνω από το μέτωπο το είδαν ευκρινέστατα. Επί εβδομάδες οι Ρώσοι κρατούσαν σθεναρά αυτή τη λωρίδα δάσους, παρά τις συνεχείς ουκρανικές επιθέσεις. Ομως, έξω από το χαράκωμά τους καθόταν ένας εχθρός που δεν μπορούσαν να νικήσουν: ένα μικρό, ερπυστριοφόρο/τροχοφόρο ρομπότ φορτωμένο με περίπου 63 κιλά εκρηκτικά.
Η παράδοση των Ρώσων στο τηλεκατευθυνόμενο ρομπότ, στο βορειοανατολικό μέτωπο τον Ιούνιο, όπως την περιγράφουν αξιωματικοί της ουκρανικής Τρίτης Επιθετικής Ταξιαρχίας, σηματοδότησε την πρώτη φορά που ουκρανικές δυνάμεις κατέλαβαν μια θέση και συνέλαβαν αιχμαλώτους με την άμεση συνδρομή ενός τέτοιου οχήματος. Η Washington Post ανασύνθεσε την επιχείρηση εξετάζοντας το οπτικό υλικό που παραχώρησε η ταξιαρχία και συνομιλώντας με τους διοικητές που συμμετείχαν.
Η αποστολή βοήθησε την Ουκρανία να ανακτήσει μια στρατηγική θέση στην περιφέρεια του Χαρκόβου, χωρίς ανθρώπινες απώλειες, όπως τόνισαν οι διοικητές. Η επιχείρηση αναδεικνύει για άλλη μια φορά πόσο ριζικά αλλάζουν τα drones το σύγχρονο πόλεμο· πρώτα στον αέρα, και τώρα στο έδαφος.
Τα χερσαία ρομπότ, κάποτε σπάνια, γίνονται γρήγορα κομμάτι της καθημερινότητας στο πεδίο της μάχης: ανεφοδιάζουν, εκκενώνουν τραυματίες, αλλά συμμετέχουν και απευθείας σε επιθέσεις. Και οι δύο πλευρές τα χρησιμοποιούν, όμως η Ουκρανία τα σχεδιάζει εστιάζοντας στον περιορισμό απωλειών ανθρώπινου δυναμικού, ένα πολύ κρίσιμο μέγεθος απέναντι σε έναν πολύ πιο πολυάριθμο αντίπαλο.
Το κόστος των ρομπότ ποικίλλει, αλλά σε σχέση με τα πυροβόλα είναι φθηνότερα και συχνά ακριβέστερα. Το μοντέλο που χρησιμοποιήθηκε στη ρωσική θέση του Ιουνίου κατασκευάστηκε με κόστος περίπου 1.500 δολάρια. Η εισβολή της Ρωσίας μετέτρεψε την Ουκρανία σε «εργαστήριο» για το μέλλον των συγκρούσεων, γράφει η Washington Post: τα αιτήματα από τα μέτωπα για ρομπότ αυξάνονται, αυτά κινούνται σε ρόδες ή ερπύστριες και ελέγχονται με ραδιοσήματα, όπως και τα εναέρια drones, ενώ το μέγεθός τους ποικίλλει από περίπου αυτό ενός φούρνου μικροκυμάτων, έως τόσο μεγάλο, που να μεταφέρει ανθρώπους. Σύμφωνα με τον ανώτατο διοικητή των ουκρανικών δυνάμεων, οι αποστολές που εκτελούνταν από ρομπότ στο μέτωπο σχεδόν διπλασιάστηκαν από τον Αύγουστο ως τον Σεπτέμβριο.
Οι Ουκρανοί επιθυμούν τα ρομπότ να αναλάβουν τις πιο επικίνδυνες εργασίες του μετώπου, ώστε να διαφυλάξουν το περιορισμένο ανθρώπινο δυναμικό τους: από το 2022 έχουν καταγραφεί τεράστιες απώλειες σε στρατεύματα και η αντικατάστασή τους παραμένει δύσκολη. Μερικά ρομπότ φέρουν τηλεχειριζόμενα πολυβόλα για να «καθαρίζουν» ρωσικές θέσεις και να ανοίγουν δρόμους στο πεζικό· άλλα, όπως το ρομπότ της Τρίτης Ταξιαρχίας, μεταφέρουν εκρηκτικά.
«Το καλύτερο αποτέλεσμα για μένα δεν ήταν ότι πήραμε αιχμαλώτους, αλλά ότι δεν χάσαμε ούτε έναν οπλίτη», είπε στην Washington Post ο Μίκολα, ο 26χρονος διοικητής της μονάδας χερσαίων ρομπότ που επέβλεψε την επιχείρηση. Οπως και άλλοι στρατιώτες που μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας, υπογράμμισε ότι η συνύπαρξη ανθρώπου και μηχανής αλλάζει το ηθικό και την προσέγγιση στη μάχη: «Οι μέρες που μετρούσα τις αποστολές με ανθρώπινες ζωές τελείωσαν για μένα. Γι’ αυτό διοικώ ρομπότ».
Η επιχείρηση αποδείχθηκε πολύ καλά σχεδιασμένη: αφού είχε προηγηθεί επίθεση με βομβαρδιστικό drone στο εμπόδιο της εισόδου, το χερσαίο ρομπότ πήγε στο χαράκωμα και ανατινάχθηκε· η έκρηξη κατέστρεψε την αμυντική θέση ολοσχερώς. Στη συνέχεια στάλθηκε δεύτερο ρομπότ, αλλά ενώ ήταν έτοιμο να εκραγεί, ένας ρώσος στρατιώτης σήκωσε το χαρτόνι της παράδοσης. Το ιπτάμενο drone κατέβηκε και υπέδειξε στους άνδρες να βγουν, τους συνόδευσε κατά μήκος χωματόδρομου προς τις ουκρανικές δυνάμεις και έτσι συνελήφθησαν χωρίς να χυθεί ούτε σταγόνα αίματος.
Κοντά στο συγκεκριμένο χαράκωμα, ο 25χρονος λοχίας Φιλ, ετοιμαζόταν για ακόμη μια σκληρή μάχη. Τελικά κάτι τέτοιο δεν χρειάστηκε. «Στην αρχή νομίσαμε ότι η παράδοση των Ρώσων ήταν παγίδα», είπε στην Washington Post. «Οταν όμως μάθαμε ότι η αποστολή είχε ολοκληρωθεί χωρίς να ρισκάρουμε τη ζωή μας, όλοι ανακουφιστήκαμε».
Τελικά, το ρομπότ που είχε προκαλέσει την παράδοση μεταφέρθηκε σε ένα άδειο χωράφι και εξουδετερώθηκε, με ελεγχόμενη ανατίναξη. Η αποστολή είχε ολοκληρωθεί: το ρομπότ έκανε τη δουλειά που πριν από λίγα χρόνια θα έπρεπε να κάνουν άνθρωποι, με κίνδυνο για τη ζωή τους.
Η εικόνα είναι συμβολική, καταλήγει η Washington Post: οι Ρώσοι παραδίδονται σε μια μηχανή κι αυτό δείχνει όχι μόνο την τεχνολογική μεταμόρφωση του πολέμου, αλλά και την αλλαγή του τρόπου που οι στρατοί προτιμούν να διαχειρίζονται τη ζωή και τον θάνατο στο πεδίο της μάχης.
