Μόλις ο τραγουδιστής και συνθέτης Μπι Χάουαρντ ανεβεί στη μοσχοβίτικη σκηνή, αυτόν τον μήνα, θα γράψει Ιστορία. Στις 20 Σεπτεμβρίου, ο γεννημένος στο Λος Αντζελες καλλιτέχνης θα γίνει ο πρώτος που θα εκπροσωπήσει τις ΗΠΑ στον υπό αναβίωση ρωσικό διαγωνισμό τραγουδιού Intervision – ένα πολιτιστικό θέαμα που συνδυάζει τη νοσταλγία του σοβιετικού παρελθόντος με έναν σύγχρονο γεωπολιτικό ελιγμό.

Οπως αναφέρει ανάλυση του Guardian, την ώρα που η Eurovision διευρύνει τα γεωγραφικά της όρια ώστε να συμπεριλάβει και χώρες από άλλες ηπείρους, όπως η Αυστραλία, ο εναλλακτικός διαγωνισμός της Ρωσίας αντιπροσωπεύει ένα μάλλον διαφορετικό είδος απόπειρας διοργάνωσης διεθνούς εμβέλειας.

Η Ρωσία ξεσκονίζει τον ξεχασμένο θεσμό, που παραμένει αδρανής από το 1980 –με εξαίρεση μια σύντομη επανεμφάνιση το 2008–, καθώς παραμένει αποκλεισμένη από τον διαγωνισμό της Eurovision μετά την εισβολή της στην Ουκρανία το 2022. Η αποβολή διέκοψε την πρόσβασή της σε μια πλατφόρμα που –παρά τον διαρκή χλευασμό της από μερίδα του ευρωπαϊκού κοινού– χρησιμοποιείται ως κρίσιμο εργαλείο πολιτιστικής διπλωματίας εδώ και δεκαετίες.

Στην ιστοσελίδα τής Intervision αναγράφεται ο ισχυρισμός ότι «η παγκοσμίου φήμης μουσική εκδήλωση επιστρέφει στη Ρωσία». Η αλήθεια, όμως, είναι ότι ο διαγωνισμός θεσμοθετήθηκε στην Τσεχοσλοβακία τη δεκαετία του 1960 και εξυπηρετούσε μάλλον διαφορετικούς σκοπούς. Η πρώτη περίοδος της διοργάνωσης, από το 1965 ως το 1968, ήταν έτσι σχεδιασμένη ώστε να φέρει πιο κοντά τη Δύση με την Ανατολή – σε αντίθεση με την τωρινή της αναβίωση.

Η τσεχοσλοβάκικη κρατική τηλεόραση είχε προσφερθεί να συνεργαστεί με τους διοργανωτές της Eurovision, αλλά η πρότασή της απορρίφθηκε. Οταν τελικά ξεκίνησε ο διαγωνισμός της Intervision, συμμετείχαν σε αυτόν τόσο Ανατολικοευρωπαίοι όσο και Δυτικοί καλλιτέχνες – όπως η αγγλίδα τραγουδίστρια Σάντι Σο και ο Αυστριακός Ούντο Γιούργκενς, που εμφανίζονταν στα διαλείμματα του διαγωνιστικού προγράμματος.

Η Πολωνία προώθησε περαιτέρω το διεθνές προφίλ του διαγωνισμού κατά τη δεύτερη περίοδό του, από το 1977 έως το 1980, συμπεριλαμβάνοντας ποπ σταρ από την Ιαπωνία, τις ΗΠΑ και τον Καναδά, σε ένα παράλληλο διαγωνιστικό τμήμα για καλλιτέχνες που εκπροσωπούσαν δισκογραφικές εταιρείες. Και οι δύο περίοδοι της Intervision συνιστούσαν μια απόπειρα Τσέχων και Πολωνών να προσελκύσουν Δυτικές δισκογραφικές εταιρείες για να προωθήσουν καλλιτέχνες τους.

Εν τω μεταξύ, οι ίδιοι οι Σοβιετικοί δεν επένδυαν ιδιαίτερα σε αυτούς τους πρώιμους διαγωνισμούς, καθώς, διαθέτοντας τεράστια αγορά, δεν είχαν ανάγκη την Intervision για να αποκτήσουν πρόσβαση σε ευρύτερο κοινό. Η αναβίωση του διαγωνισμού με προεδρικό διάταγμα του Πούτιν συνδέεται με το πόσο έχει αλλάξει η Eurovision από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου.

Η επέκταση της Ευρωπαϊκής Ραδιοτηλεοπτικής Ενωσης (EBU) προς Ανατολάς τη δεκαετία του 1990 άλλαξε δραματικά τον χαρακτήρα του διαγωνισμού: ραδιοτηλεοπτικοί φορείς από πρώην σοβιετικές δημοκρατίες και κομμουνιστικά κράτη άρχισαν να χρησιμοποιούν την πλατφόρμα ως επιβεβαίωση της ευρωπαϊκής τους ταυτότητας.

Αυτή η μετατόπιση συνέπεσε με την ολοένα αυξανόμενη σύνδεση της Eurovision με τη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα, μέλη της οποίας άρχισαν να κερδίζουν τον διαγωνισμό. Ειδικά η νίκη της γενειοφόρου Κοντσίτα Βουρστ το 2014 προκάλεσε ιδιαίτερη δυσαρέσκεια στη Μόσχα, καθώς εκείνη την περίοδο η κυβέρνηση Πούτιν προωθούσε τις «παραδοσιακές αξίες» και ψήφιζε νόμους που περιόριζαν τις δημόσιες εκδηλώσεις της γκέι κοινότητας στη χώρα.

Η αναβίωση της Intervision, λοιπόν, λειτουργεί ως «πολιτιστικό αντίβαρο» απέναντι στη Eurovision, με στόχο την αμφισβήτηση των Δυτικών φιλελεύθερων αξιών που πρεσβεύει ο πανευρωπαϊκός διαγωνισμός. Αλλά πιο ενοχλητικός για το Κρεμλίνο ήταν πάντα ο ρόλος της Eurovision ως πλατφόρμας για χώρες που κάποτε βρίσκονταν υπό σοβιετική κυριαρχία, ώστε να επιδείξουν την ανεξαρτησία και τους ξεχωριστούς πολιτισμούς τους.

Οι πολλαπλές νίκες της Ουκρανίας, ειδικά εκείνη του τραγουδιού τής Τζαμάλα το 2016, με θέμα την απέλαση των Τατάρων της Κριμαίας από τον Στάλιν, αμφισβητούσαν άμεσα το αφήγημα του ρώσου προέδρου ότι η Ουκρανία δεν έχει νόμιμο ανεξάρτητο πολιτισμό και ιστορία, ενώ παράλληλα εξέθεταν τα ψεύδη του Πούτιν σε μια πλατφόρμα που παρακολουθούσαν εκατομμύρια τηλεθεατές σε όλον τον κόσμο.

Οι συμμετέχουσες χώρες στη φετινή Intervision είναι κυρίως εκείνες που παραμένουν ουδέτερες ή υποστηρίζουν τη θέση της Ρωσίας στο θέμα της Ουκρανίας – αν και το ακριβές ρόστερ της διοργάνωσης παραμένει ρευστό. Οι αρχικές αναφορές έκαναν λόγο για 20-21 χώρες, και η επίσημη ιστοσελίδα του διαγωνισμού απαριθμεί μέχρι στιγμής 17 – πολύ λιγότερες από τις 37 που θα διαγωνιστούν φέτος στη Eurovision, στη Βασιλεία της Ελβετίας.

Σε αυτές περιλαμβάνονται η Λευκορωσία, το Καζακστάν, η Βενεζουέλα, η Κούβα και το Κατάρ, μαζί με τη Σερβία –χώρα υποψήφια για ένταξη στην ΕΕ–, ενώ η συμμετοχή των ΗΠΑ, με έναν καλλιτέχνη που εικάζεται ότι είναι γιος του Μάικλ Τζάκσον, είναι ίσως η πιο αλλόκοτη. Προφανώς, η Ουκρανία δεν θα συμμετάσχει στην Intervision, την οποία καταδικάζει ως «μέσο εχθρικής προπαγάνδας και συγκάλυψης της επιθετικής πολιτικής της Ρωσικής Ομοσπονδίας».

Πέρα από την πολιτική, όμως, η Intervision αντιμετωπίζει και πρακτικά εμπόδια. Σε αντίθεση με την Eurovision, όπου οι συμμετέχοντες μοιράζονται σε μεγάλο βαθμό παρόμοιες ωρολογιακές ζώνες (με εξαίρεση την Αυστραλία), η Intervision εκτείνεται σε πολλές ηπείρους με τεράστιες διαφορές ώρας, γεγονός που καθιστά τη ζωντανή μετάδοση και τις διαδικασίες ψηφοφορίας ακόμα πιο δύσκολες.

Πολλές εμφανίσεις θα πρέπει να καταγραφούν και να προβληθούν την επόμενη μέρα, υπονομεύοντας την εμπειρία της κοινής θέασης που καθιστά την Eurovision συναρπαστική. Η Inervision δεν διαθέτει την πολιτική και γεωγραφική βάση ώστε να συσπειρώσει και να συντηρήσει φανατικούς θεατές.

Αλλά οι συμμετοχές μακρινών χωρών αντικατοπτρίζει την ευρύτερη στρατηγική στροφή της Ρωσίας μακριά από τη Δύση, προς τον παγκόσμιο Νότο και τα έθνη των BRICS – όπως απέδειξε, άλλωστε, και η πρόσφατη επίσκεψη του Πούτιν στο Πεκίνο. Σε κάθε περίπτωση, ο διαγωνισμός εξυπηρετεί την ευρύτερη στρατηγική του προέδρου για την οικοδόμηση μιας πατριωτικής ρωσικής κουλτούρας – και ως εκ τούτου θα λειτουργήσει ως εγχώριο θέατρο.

Θα αποδειχτεί αυτή η προσπάθεια αναβίωσης της Intervision πιο επιτυχημένη από τις προηγούμενες; Ο χρόνος θα δείξει. Αλλά οι ευρωπαίοι τηλεθεατές δεν θα μπορέσουν να την κρίνουν, καθώς, σε αντίθεση με την εκτεταμένη μετάδοση της Eurovision σε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο, ο ρωσικός διαγωνισμός δεν θα μεταδοθεί στις χώρες της ΕΕ και στη Βρετανία.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News