Η ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ανέδειξε πόσο εύθραυστη είναι πλέον η διεθνής τάξη, η οποία δεν μπορεί να βασίζεται στην αμερικανική ηγεμονία. Εξαπολύοντας σφοδρές επιθέσεις στα Ηνωμένα Εθνη και τις πολιτικές τους σε μια σειρά από θέματα, ο Τραμπ ενίσχυσε τις ανησυχίες για τον αυταρχισμό και πυροδότησε τις συζητήσεις για νέες παγκόσμιες συμμαχίες.

«Η βαρυτική έλξη που ασκούν ο Ντόναλντ Τραμπ και η αμερικανική οικονομία είναι τόσο ισχυρή, ώστε η πολιτική των υπόλοιπων 192 χωρών που απαρτίζουν τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών μοιάζει να συμπυκνώνεται σε ένα μοναδικό θέμα: πώς θα σχετιστούν με αυτήν την ολοένα πιο σκοτεινή και αλλόκοτη προεδρία, αλλά και πώς θα την αμφισβητήσουν», γράφει ο βρετανικός Guardian,

Ηδη πριν από την ασυνήθιστη σε διάρκεια, σχεδόν μιας ώρας, ομιλία του Τραμπ για τις «απειλές» των ανοιχτών συνόρων, τον «ισλαμικό νόμο», τις αποτυχίες του ΟΗΕ και την «απάτη της κλιματικής αλλαγής», όσοι υποστήριζαν τις αξίες του ΟΗΕ γνώριζαν ότι είχαν μπροστά τους μια σκληρή δοκιμασία. Οταν ο Τραμπ κατέβηκε από το βήμα, είχαν συνειδητοποιήσει το εύρος της πρόκλησης: η μεγαλύτερη υπερδύναμη του πλανήτη φαίνεται αποφασισμένη να υπονομεύσει όσα εκείνοι υπερασπίζονται.

Αμέσως μετά την αμήχανη και σοκαρισμένη αντίδραση των αντιπροσώπων στη Γενική Συνέλευση, στο βήμα ανέβηκαν οι ηγέτες δύο μεγάλων μουσουλμανικών χωρών, ο πρόεδρος της Ινδονησίας Πραμπόβο Σουμπιάντο και ο τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Ο Σουμπιάντο, γράφει ο Guardian, χειροκροτήθηκε θερμά όταν διακήρυξε: «Η ισχύς δεν μπορεί να είναι το δίκαιο· το δίκαιο πρέπει να είναι δίκαιο. Καμία χώρα δεν μπορεί να εκφοβίζει ολόκληρη την ανθρώπινη οικογένεια. Μπορεί να είμαστε αδύναμοι μεμονωμένα, αλλά το αίσθημα της καταπίεσης και της αδικίας θα μας ενώσει σε μια δύναμη που θα υπερνικήσει αυτή την αδικία».

Ο Ερντογάν, από την πλευρά του, επέμεινε ότι ο ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, έχει ξεφύγει εντελώς από κάθε έλεγχο, και ότι όσοι σιωπούν μπροστά στη βαρβαρότητά του είναι συνένοχοι.

Λίγο πριν από τον Τραμπ, ο πρόεδρος της Βραζιλίας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, είχε απευθύνει μια καίρια προειδοποίηση, χωρίς να κατονομάσει τις ΗΠΑ. Μίλησε για τους νέους αυταρχικούς ηγέτες και για τον κίνδυνο που συνιστούν. «Σήμερα, τα ιδανικά που ενέπνευσαν τους ιδρυτές του ΟΗΕ στο Σαν Φρανσίσκο απειλούνται όσο ποτέ. Ο κόσμος βρίσκεται σε σταυροδρόμι. Η αξιοπιστία του Οργανισμού δοκιμάζεται. Βλέπουμε να συγκροτείται μια διεθνής τάξη βασισμένη σε συνεχείς υποχωρήσεις απέναντι στην πολιτική ισχύος. Επιθέσεις στην κυριαρχία, αυθαίρετες κυρώσεις και μονομερείς επεμβάσεις τείνουν να γίνουν ο κανόνας», είπε.

Συνέχισε με μια οδυνηρή διαπίστωση: «Η κρίση του πολυμερούς συστήματος είναι παράλληλη με την αποδυνάμωση της δημοκρατίας. Ο αυταρχισμός ενισχύεται όταν μένουμε αδρανείς μπροστά σε αυθαίρετες πράξεις, όταν η διεθνής κοινότητα δεν υπερασπίζεται την ειρήνη και την κυριαρχία. Οι αντιδημοκρατικές δυνάμεις προσπαθούν να υποτάξουν θεσμούς και να καταπνίξουν ελευθερίες. Υμνούν τα χρηματιστήρια, εξυψώνουν την άγνοια, δρουν ως φυσικές και ψηφιακές πολιτοφυλακές και περιορίζουν τον Τύπο».

Αλλοι ηγέτες, όπως ο πρόεδρος της Νότιας Κορέας, Λι Τζε Μιουνγκ, επέμειναν ότι η κλιματική κρίση δεν είναι καμία «απάτη», αλλά μια υπαρξιακή απειλή για την ανθρωπότητα.

Ωστόσο, σημειώνει ο Guardian, η ομιλία του Τραμπ έκανε ακόμη πιο επιτακτικό ένα ερώτημα που δεν μπορεί πλέον να αποφευχθεί: πώς θα λειτουργήσει ο κόσμος χωρίς την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών; Το ζήτημα αφορά όχι μόνο τον παγκόσμιο Νότο, αλλά και την Ευρώπη που αντιπαρατίθεται με τη Ρωσία, την Ασία που αντιμετωπίζει την ισχύ της Κίνας και τα κράτη του Κόλπου που παλεύουν με τη στρατιωτική κυριαρχία του Ισραήλ. Μια απάντηση είναι η «συμμαχία των αυταρχικών» που αναδύθηκε στο Πεκίνο, υπό τον Σι Τζινπίνγκ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν.

Η άλλη, ακόμη ατελής απάντηση, είναι η αντι-Τραμπ συμμαχία που προσπαθούν να χτίσουν δημοκρατικοί ηγέτες, εκτός των πλαισίων του ΟΗΕ. Διότι η αλήθεια είναι ότι οι θεσμοί του ΟΗΕ, παραλυμένοι από τα βέτο ανταγωνιστικών δυνάμεων και στερημένοι από τη χρηματοδότηση των ΗΠΑ, πλέον παρακάμπτονται.

Η αξίωση του Τραμπ ότι τερμάτισε επτά «ατέρμονους πολέμους» χωρίς καμία βοήθεια του ΟΗΕ είναι παράλογη, αλλά κρύβει και μια πραγματικότητα: το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν μπορεί πια να τερματίσει συγκρούσεις. Οπως είπε ο Λούλα: «Η τυραννία του βέτο υπονομεύει τον ίδιο τον λόγο ύπαρξης του ΟΗΕ».

Ο γενικός γραμματέας του οργανισμού, Αντόνιο Γκουτέρες, στην παρέμβασή του, προσπάθησε να υπογραμμίσει τη σημασία του ΟΗΕ, αλλά αναγνώρισε ότι οι πυλώνες της ειρήνης και της ευημερίας τρίζουν. «Η πολυπολικότητα χωρίς αποτελεσματικούς πολυμερείς θεσμούς οδηγεί στο χάος, όπως έμαθε με πολύ σκληρό τρόπο η Ευρώπη στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο» τόνισε. Κατέληξε σχεδόν παρηγορώντας τον εαυτό του: «Δεν πρέπει ποτέ να τα παρατήσουμε».

Ωστόσο, οι προσπάθειες για μια ισχυρή αντι-Τραμπ συμμαχία, που θα συνέδεε τον παγκόσμιο Νότο με την Ευρώπη, σκοντάφτουν στην υποκρισία των δύο μέτρων και δύο σταθμών: την αίσθηση ότι η ευρωπαϊκή αγανάκτηση για τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία δεν συνοδεύεται από ανάλογη αγανάκτηση για την καταστροφή της Γάζας από το Ισραήλ. Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, μιλώντας σε 500 φοιτητές του Πανεπιστημίου Κολούμπια, προειδοποίησε ότι αυτή η υποκρισία έχει πλήξει βαριά την εικόνα της Ευρώπης.

Ο Σάντσεθ, σύμφωνα με τον Guardian, αναδεικνύεται ταχύτατα στον πιο πρόθυμο να σταθεί απέναντι στον Τραμπ ευρωπαίο ηγέτη. Στο Κολούμπια υπερασπίστηκε δημόσια τις θετικές αξίες της μετανάστευσης, δηλώνοντας: «Οι ανοιχτές κοινωνίες είναι το καλύτερο αντίδοτο στον φανατισμό»· μια δήλωση με ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς ο Τραμπ προσπαθεί να καταπνίξει τις φοιτητικές διαμαρτυρίες στις πανεπιστημιουπόλεις. Πρόσθεσε: «Οταν η φωνή μιας κοινωνίας φιμώνεται, εκείνη πεθαίνει. Οι ανοιχτές κοινωνίες τρέφονται από τον λόγο. Η ελευθερία της έκφρασης, της πίστης και της συμμετοχής στη δημόσια ζωή δίνει δύναμη στους πολίτες. Η απώλεια της διαφωνίας είναι το άνοιγμα της πόρτας στην τυραννία».

Ο ισπανός πρωθυπουργός είναι επίσης από τους πρώτους πολιτικούς που προσπαθούν να οικοδομήσουν συμμαχίες απέναντι στον Τραμπ. Στις συναντήσεις του με τον Λούλα και τον Γκαμπριέλ Μπόριτς της Χιλής ξεκίνησε μια απόπειρα να συγκροτήσουν μια «Συμμαχία Υπέρ της Δημοκρατίας», με στόχο την ενίσχυση του πολυμερούς συστήματος, του κράτους δικαίου και της συνεργασίας απέναντι στον εξτρεμισμό και στους αλγόριθμους που υπονομεύουν τη συνοχή των κοινωνιών.

Παρ’ όλα αυτά, οι παγκόσμιες αυτές συμμαχίες βρίσκονται ακόμη στα σπάργανα και πάσχουν από έλλειψη συντονισμού, επισημαίνει ο Guardian. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι κάθε κράτος –καθοδηγούμενο από τις εσωτερικές ανάγκες του και τις εκτιμήσεις για την οικονομική δύναμή του– να πάρει μόνο του την απόφαση για το αν θα αντισταθεί ή θα υποκύψει στην αμερικανική ισχύ. Και σε αυτή την απόφαση όλοι θα έχουν κατά νου τη σκληρή «διπλωματία των εκβιασμών» του Τραμπ: με το να συνδυάζει το εμπόριο, την ασφάλεια ή τη μετανάστευση σε μία μοναδική διαπραγμάτευση, μεγιστοποιεί την πίεσή του.

Οσο κι αν τον αποστρέφονται, λίγες χώρες θα τολμήσουν να του αντισταθούν.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News